Phishing: Η τράπεζα οφείλει να επιστρέφει αμέσως τα χρήματα μη εξουσιοδοτημένης συναλλαγής (ΔΕΕ C-70/25)

Με πρόσφατη απόφασή του, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι η τράπεζα που δέχεται καταγγελία για μη εξουσιοδοτημένη πράξη πληρωμής οφείλει να επιστρέψει το ποσό το αργότερο έως το τέλος της επόμενης εργάσιμης ημέρας, χωρίς να μπορεί να επικαλεστεί εξαρχής τη βαριά αμέλεια του πελάτη, ακόμη κι όταν αυτός έπεσε θύμα απάτης τύπου phishing (ΔΕΕ C-70/25).

Ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών μπορεί, ωστόσο, να αξιώσει εκ των υστέρων από τον πελάτη αποζημίωση για τις ζημίες που προκλήθηκαν από τη βαριά αμέλειά του.

Ιστορικό υπόθεσης

Πελάτισσα πολωνικής τράπεζας έπεσε θύμα απόπειρας ηλεκτρονικού «ψαρέματος» (phishing): ένα τρίτο πρόσωπο εμφανίστηκε ενδιαφερόμενο να αγοράσει ένα αντικείμενο που η πελάτισσα πουλούσε σε διαδικτυακή πλατφόρμα πωλήσεων. Το πρόσωπο αυτό της έστειλε έναν δόλιο σύνδεσμο, ο οποίος παρουσιαζόταν ως προερχόμενος από την πλατφόρμα και προοριζόταν δήθεν για την επιβεβαίωση της πώλησης.

Παραπλανηθείσα έτσι, η πελάτισσα ακολούθησε τον σύνδεσμο και μεταφέρθηκε σε ιστότοπο που μιμούνταν τον ιστότοπο της τράπεζάς της, όπου καταχώρισε τα στοιχεία σύνδεσής της στην υπηρεσία ηλεκτρονικής τραπεζικής. Με τα στοιχεία αυτά, το τρίτο πρόσωπο κατάφερε να μεταφέρει ποσό ισοδύναμο με περίπου 700 ευρώ από τον τραπεζικό λογαριασμό της πελάτισσας σε λογαριασμό που κατείχε το ίδιο. Την επομένη, η πελάτισσα γνωστοποίησε τη δόλια συναλλαγή στην τράπεζά της.

Η τράπεζα αρνήθηκε παρ' όλα αυτά να επιστρέψει το ποσό της μη εξουσιοδοτημένης πράξης πληρωμής, θεωρώντας ότι η πελάτισσα, με βαριά αμέλεια, κατέστησε δυνατή τη συναλλαγή αυτή, καθώς δεν τήρησε την υποχρέωσή της να διαφυλάσσει τα εξατομικευμένα διαπιστευτήρια ασφαλείας της.

Μετά την άρνηση αυτή, η πελάτισσα άσκησε αγωγή ενώπιον πολωνικού δικαστηρίου, το οποίο ερώτησε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αν, δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, η τράπεζα, υπό την ιδιότητά της ως πάροχος υπηρεσιών πληρωμών, υποχρεούται να επιστρέψει αμέσως το ποσό μιας μη εξουσιοδοτημένης συναλλαγής, ακόμη και αν θεωρεί ότι ο πελάτης επέδειξε βαριά αμέλεια.

Η κρίση του ΔΕΕ

Στην απόφασή του, το Δικαστήριο απαντά καταφατικά. Σε περίπτωση μη εξουσιοδοτημένης πράξης πληρωμής, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών υποχρεούται, κατά βάση, να επιστρέψει αμέσως το ποσό της πράξης αυτής και, σε κάθε περίπτωση, το αργότερο μέχρι το τέλος της επόμενης εργάσιμης ημέρας από την ημέρα κατά την οποία διαπίστωσε την πράξη ή ενημερώθηκε για αυτήν, υπό την προϋπόθεση ότι ο πελάτης τον ενημέρωσε σχετικά χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.

Η υποχρέωση άμεσης επιστροφής επιδέχεται μία μόνο εξαίρεση: όταν ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών έχει βάσιμους λόγους να υποπτεύεται ότι ο πελάτης διέπραξε απάτη και κοινοποιεί τους λόγους αυτούς στην αρμόδια εθνική αρχή.

Το γεγονός ότι ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών θεωρεί ότι ο πελάτης κατέστησε δυνατή τη μη εξουσιοδοτημένη πράξη λόγω βαριάς αμέλειας – ιδίως επειδή δεν έλαβε τα αναγκαία μέτρα για την προστασία των εξατομικευμένων διαπιστευτηρίων ασφαλείας του – δεν παρέχει στον πάροχο το δικαίωμα να αρνηθεί την άμεση επιστροφή.

Σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ του ζητήματος της επιστροφής του ποσού της μη εξουσιοδοτημένης πράξης πληρωμής και του ζητήματος του ποιος πρέπει τελικά να φέρει τις ζημίες που σχετίζονται με την πράξη αυτή. Έτσι, αρχικά ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών οφείλει να προβεί στην άμεση επιστροφή. Στη συνέχεια, μπορεί, κατά περίπτωση, να αξιώσει από τον πελάτη αποζημίωση για τις ζημίες που υπέστη, εφόσον αποδείξει ότι οι ζημίες αυτές οφείλονται στο ότι ο πελάτης, με πρόθεση ή από βαριά αμέλεια, παρέβη τις υποχρεώσεις του, ιδίως την υποχρέωση διαφύλαξης των εξατομικευμένων διαπιστευτηρίων ασφαλείας του. Στον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών εναπόκειται το βάρος απόδειξης της ύπαρξης τέτοιας βαριάς αμέλειας εκ μέρους του πελάτη.

Η προσέγγιση αυτή συνάδει με τον στόχο της διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών. Αν επιτρεπόταν στον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών να αρνείται εξαρχής την επιστροφή επικαλούμενος βαριά αμέλεια του πελάτη, η υποχρέωση άμεσης επιστροφής θα καθίστατο αναποτελεσματική και ο ίδιος ο πελάτης θα όφειλε να αναλάβει την πρωτοβουλία να ασκήσει αγωγή για να διεκδικήσει το δικαίωμά του, με τα έξοδα και τις ταλαιπωρίες που αυτό ενδέχεται να συνεπάγεται.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στο curia.europa.eu.