Φόρος κληρονομιάς: Υποχρέωση ελέγχου περί εμπρόθεσμης άσκησης προσφυγής πριν τη βεβαίωση του φόρου (ΣτΕ 669-670/2026)

Με πρόσφατες αποφάσεις του, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε πως, κατά την επιβολή φόρου κληρονομιάς, ο Προϊστάμενος της αρμόδιας φορολογικής υπηρεσίας υποχρεούται να ελέγξει αν έχει ασκηθεί εμπροθέσμως προσφυγή προτού βεβαιώσει τον φόρο (ΣτΕ 669-670/2026).

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, με τη διάταξη του άρθρου 81 παρ. 5 του ν. 2961/2001, η οποία ορίζει ότι σε περίπτωση άσκησης εμπρόθεσμης προσφυγής κατά πράξης επιβολής φόρου βάσει των (ουσιαστικών) διατάξεων του νόμου αυτού, βεβαιώνεται αμέσως όχι το σύνολο του καταλογισθέντος φόρου, αλλά μόνον το ήμισυ αυτού, επιδιώκεται η εξισορρόπηση αφ’ ενός του δικαιώματος του φορολογουμένου σε ουσιαστική δικαστική προστασία και αφ’ ετέρου της προστασίας του δημοσίου συμφέροντος, συνισταμένου στην δυνατότητα του Δημοσίου να εισπράττει άμεσα τα προς αυτό οφειλόμενα χρέη, χωρίς η είσπραξη να εμποδίζεται από την άσκηση προφανώς παρελκυστικών προσφυγών, όπως είναι οι εκπρόθεσμες.

Και ναι μεν η διάταξη αυτή περιέχεται σε ουσιαστικό φορολογικό νομοθέτημα, πλην όμως ρυθμίζει ζητήματα διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης, έχουσα την έννοια ότι ο Προϊστάμενος της ΔΟΥ, προκειμένου να βεβαιώσει άμεσα τον καταλογισθέντα εις βάρος του κληρονόμου φόρο, δικαιούται και οφείλει να εκφέρει κρίση περί του εμπροθέσμου ή μη της προσφυγής που έχει τυχόν ασκηθεί κατά της πράξης επιβολής φόρου κληρονομίας από τον βαρυνόμενο με αυτόν κληρονόμο. Η προσωρινή και παρεμπίπτουσα αυτή κρίση, δι’ ον χρόνο δεν υπάρχει αντίθετο προς αυτήν δεδικασμένο, αποτελεί προϋπόθεση για την εξεύρεση του ποσοστού του φόρου που ο Προϊστάμενος οφείλει να βεβαιώσει αμέσως ταμειακά, συνιστώσα όρο νομιμότητος της ταμειακής βεβαίωσης.

Κατά την πλειοψηφούσα άποψη του ΣτΕ, συνεπώς, το επιλαμβανόμενο της ανακοπής δικαστήριο, σε περίπτωση προβολής λόγου περί παράνομης βεβαίωσης του συνόλου της οφειλής, λόγω εμπρόθεσμης άσκησης προσφυγής και, αντιστοίχως, αμφισβήτησης του εμπροθέσμου εκ μέρους της καθ’ ης η ανακοπή φορολογικής αρχής, οφείλει να ερευνήσει αν επί του ζητήματος αυτού έχει ήδη αποφανθεί, με δύναμη δεδικασμένου, το δικαστήριο της προσφυγής, σε αρνητική δε περίπτωση, οφείλει να εκφέρει το ίδιο παρεμπίπτουσα κρίση, η οποία συνιστά πρόκριμα για την διάγνωση του βασίμου ή μη του λόγου αυτού ανακοπής.