Προειδοποίηση για τους κινδύνους των «έξυπνων γυαλιών» από την Επίτροπο Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων

Τους κινδύνους που συνεπάγεται η ολοένα και ευρύτερη χρήση των «έξυπνων γυαλιών» (smart glasses) για την προστασία των προσωπικών δεδομένων επισημαίνει με ανακοίνωσή του το Γραφείο Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα της Κύπρου, παρουσιάζοντας τις βασικές θέσεις δήλωσης που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων στις 13 Οκτωβρίου 2026.

Τα έξυπνα γυαλιά, τα οποία συχνά δεν διακρίνονται από τα συμβατικά, ενσωματώνουν κάμερες, μικρόφωνα και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, επιτρέποντας την καταγραφή και επεξεργασία δεδομένων τρίτων προσώπων, ακόμη και χωρίς αυτά να το αντιλαμβάνονται. Η χρήση τους εγείρει αυξημένους κινδύνους σε χώρους εργασίας, σχολεία και νοσοκομεία, αλλά και όταν το καταγεγραμμένο υλικό δημοσιοποιείται στο διαδίκτυο.

Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η διάκριση μεταξύ προσωπικής χρήσης και επεξεργασίας που εμπίπτει στον ΓΚΠΔ. Ενώ η αμιγώς προσωπική ή οικιακή χρήση εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού, η δημοσιοποίηση υλικού σε δημόσιους λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης ή η χρήση των συσκευών για επαγγελματικούς σκοπούς μπορεί να συνεπάγεται την ιδιότητα του υπευθύνου επεξεργασίας για τον χρήστη.

Παράλληλα, το ΕΣΠΔ υπογραμμίζει ότι οι κατασκευαστές και οι πάροχοι συνδεδεμένων υπηρεσιών δεν μπορούν να μεταθέτουν τις δικές τους υποχρεώσεις στους χρήστες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις δυσκολίες θεμελίωσης νόμιμης βάσης, ιδίως μέσω συγκατάθεσης ή εννόμου συμφέροντος, όταν τα δεδομένα συλλέγονται εν αγνοία των υποκειμένων και αξιοποιούνται για εμπορικούς σκοπούς ή για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Τέλος, προτείνονται μέτρα διαφάνειας και προστασίας δεδομένων ήδη από τον σχεδιασμό, όπως φωτεινές ή ηχητικές ενδείξεις καταγραφής, περιορισμός της αποθήκευσης, θόλωση προσώπων και τεχνικοί περιορισμοί λειτουργίας σε ευαίσθητους χώρους.

Το πλήρες κείμενο της ανακοίνωσης της κυπριακής εποπτικής αρχής έχει ως εξής:

Ανακοίνωση της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων αναφορικά με τους κινδύνους που εγείρει η χρήση «έξυπνων γυαλιών» για την προστασία των προσωπικών δεδομένων

Με αφορμή την ολοένα και ευρύτερη διάδοση των «έξυπνων γυαλιών» (smart glasses), η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων εφιστά την προσοχή του κοινού στους κινδύνους που εγείρει η χρήση τους σε σχέση με την προστασία των προσωπικών δεδομένων, την ιδιωτικότητα και τα δικαιώματα και ελευθερίες των πολιτών.

Τα έξυπνα γυαλιά μοιάζουν συχνά με συμβατικά γυαλιά, αλλά ενσωματώνουν κάμερες, μικρόφωνα και άλλες τεχνολογικές δυνατότητες, συμπεριλαμβανομένων εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης. Επιτρέπουν, μεταξύ άλλων, τη λήψη φωτογραφιών, την καταγραφή ήχου και εικόνας, τη ζωντανή μετάδοση εικόνας και την αναγνώριση αντικειμένων.

Η διακριτική τους εμφάνιση καθιστά δύσκολο για τρίτα πρόσωπα να αντιληφθούν ότι ενδέχεται να καταγράφονται ή να υφίστανται επεξεργασία τα προσωπικά τους δεδομένα, χωρίς τη γνώση τους. Οι κίνδυνοι είναι ιδιαίτερα αυξημένοι σε χώρους όπως νοσοκομεία, σχολεία και χώροι εργασίας, καθώς και όταν το καταγεγραμμένο υλικό δημοσιοποιείται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για την προστασία των παιδιών, τα οποία ενδέχεται να μην αντιλαμβάνονται πλήρως την παρουσία ή τις συνέπειες της χρήσης τέτοιων συσκευών.

Ως εκ των ανωτέρω, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (ΕΣΠΔ), στο οποίο συμμετέχει και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα εκπροσωπούμενη από την Επίτροπο Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα κα Μαρία Χριστοφίδου, υιοθέτησε, στις 13 Οκτωβρίου 2026, δήλωση σχετικά με τις επιπτώσεις της χρήσης των έξυπνων γυαλιών στην προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Η δήλωση παρέχει προκαταρκτική καθοδήγηση προς τους χρήστες, τους κατασκευαστές και τους παρόχους σχετικών εφαρμογών ή υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίοι ενδέχεται να αποτελούν αυτοτελείς ή από κοινού υπευθύνους επεξεργασίας, με στόχο την ευαισθητοποίηση και την καλύτερη κατανόηση των κινδύνων που συνδέονται με τη χρήση της συγκεκριμένης τεχνολογίας, η οποία συνοψίζεται πιο κάτω:

1. Ευθύνη των χρηστών και εφαρμογή του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ)

• Όταν η χρήση περιορίζεται σε αμιγώς προσωπικές ή οικιακές δραστηριότητες, όπως η καταγραφή οικογενειακών στιγμών ή η κοινοποίηση φωτογραφιών σε φίλους, ο ΓΚΠΔ δεν εφαρμόζεται στον χρήστη.

• Αντίθετα, όταν το υλικό δημοσιοποιείται σε δημόσιους λογαριασμούς μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή τα έξυπνα γυαλιά χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο επαγγελματικών, υπηρεσιακών ή πολιτικών δραστηριοτήτων, ο χρήστης μπορεί να θεωρείται υπεύθυνος επεξεργασίας και να υπόκειται στις υποχρεώσεις του ΓΚΠΔ.

2. Διαφάνεια και ενημέρωση των πολιτών

Τα πρόσωπα που βρίσκονται κοντά σε χρήστες έξυπνων γυαλιών πρέπει να μπορούν να αντιλαμβάνονται πότε γίνεται καταγραφή ή άλλη επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων.

Για τον σκοπό αυτό, το ΕΣΠΔ προτείνει την αξιοποίηση τεχνικών μέτρων, όπως:

• φωτεινές ενδείξεις LED που ενεργοποιούνται κατά την καταγραφή,

• ηχητικές ειδοποιήσεις ή φωνητικές ενδείξεις ενεργοποίησης,

• ειδοποιήσεις σε κοντινές κινητές συσκευές, με κατάλληλες εγγυήσεις ιδιωτικότητας, και

• σχεδιασμό που επιτρέπει την ευκολότερη αναγνώριση των έξυπνων γυαλιών.

3. Υποχρεώσεις κατασκευαστών και παρόχων υπηρεσιών

Οι κατασκευαστές έξυπνων γυαλιών και οι πάροχοι συνδεδεμένων εφαρμογών ή υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, οφείλουν να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του ΓΚΠΔ, όταν ενεργούν ως υπεύθυνοι επεξεργασίας. Δεν μπορούν να μετακυλούν τις δικές τους υποχρεώσεις στους χρήστες των συσκευών, ιδίως ως προς την ενημέρωση των τρίτων προσώπων, των οποίων τα δεδομένα υποβάλλονται σε επεξεργασία.

Παράλληλα, οποιαδήποτε περαιτέρω επεξεργασία προσωπικών δεδομένων για νέους σκοπούς πρέπει να πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις νομιμότητας και συμβατότητας με τον αρχικό σκοπό συλλογής.

4. Νόμιμη επεξεργασία και προστασία των δικαιωμάτων

Κάθε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων που εμπίπτει στον ΓΚΠΔ πρέπει να στηρίζεται σε κατάλληλη νομική βάση. Η αξιολόγηση πραγματοποιείται κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη τον σκοπό της επεξεργασίας, τις περιστάσεις και τις εύλογες προσδοκίες των επηρεαζόμενων προσώπων.

Ειδική αναφορά κάνει το ΕΣΠΔ στο ζήτημα της νομικής βάσης για την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων που συλλέγονται μέσω των έξυπνων γυαλιών, επισημαίνοντας τις δυσκολίες που παρουσιάζει τόσο η επίκληση της συγκατάθεσης όσο και η θεμελίωση της επεξεργασίας σε έννομο συμφέρον.

Το ΕΣΠΔ επισημαίνει ιδιαίτερα τις δυσκολίες που ενδέχεται να προκύπτουν όταν προσωπικά δεδομένα τρίτων συλλέγονται, χωρίς τη γνώση τους και χρησιμοποιούνται στη συνέχεια για εμπορικούς σκοπούς ή για την εκπαίδευση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης.

5. Προστασία δεδομένων ήδη από τον σχεδιασμό

Το ΕΣΠΔ ενθαρρύνει την ενσωμάτωση κατάλληλων μέτρων προστασίας προσωπικών δεδομένων ήδη από τον σχεδιασμό των συσκευών και εξ ορισμού, όπως:

• περιορισμό της συνεχούς καταγραφής και του χρόνου διατήρησης δεδομένων,

• δυνατότητες θόλωσης προσώπων ή αποφυγής της αναγνώρισης τρίτων,

• απενεργοποίηση της μόνιμης αποθήκευσης εικόνας και ήχου, όταν αυτή δεν είναι απαραίτητη για τη λειτουργία της συσκευής, και

• τεχνικοί περιορισμοί στη χρήση συγκεκριμένων λειτουργιών σε ιδιαίτερα ευαίσθητους χώρους.

Τέλος, το ΕΣΠΔ ενθαρρύνει την προώθηση και υιοθέτηση κοινών προτύπων στον τομέα αυτό, καθώς και μέτρων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, ώστε οι πολίτες να αναγνωρίζουν πότε χρησιμοποιούνται έξυπνα γυαλιά και να κατανοούν πώς ενδέχεται να υποβάλλονται σε επεξεργασία τα προσωπικά τους.