Υποβολή έγκλησης από προσωρινό δικαστικό συμπαραστάτη (ΑΠ 1016/2026)

Δεκτή έγινε αίτηση αναίρεσης που ασκήθηκε από τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, κατά βουλεύματος του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, με το οποίο είχε κριθεί απαράδεκτη η υποβολή έγκλησης από προσωρινό δικαστικό συμπαραστάτη (ΑΠ 1016/2026).

Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι ο προσωρινός δικαστικός συμπαραστάτης νομιμοποιείται να υποβάλει έγκληση για κατ' έγκληση διωκόμενα αδικήματα σε βάρος του συμπαραστατέου, όταν η παράλειψη υποβολής της εντός της τρίμηνης προθεσμίας θα επέφερε απώλεια του δικαιώματος και ανεπανόρθωτη βλάβη στην περιουσία και την προσωπική του προστασία.

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με το σκεπτικό του ανωτάτου δικαστηρίου, ο τελών σε καθεστώς πλήρους δικαστικής συμπαράστασης είναι ανίκανος για όλες τις δικαιοπραξίες και δικαιοπρακτεί διά του νομίμου αντιπροσώπου του, ήτοι του δικαστικού συμπαραστάτη, ο οποίος ασκεί και το δικαίωμα της έγκλησης. Τα αποτελέσματα της δικαστικής συμπαράστασης αρχίζουν από τη δημοσίευση της σχετικής απόφασης, ενώ για την έναρξη του λειτουργήματος του (οριστικού) συμπαραστάτη απαιτείται τελεσιδικία της απόφασης που τον διορίζει.

Ωστόσο, κατά το άρθρο 1672 ΑΚ, το δικαστήριο δύναται οποτεδήποτε, πριν ή μετά την έναρξη της διαδικασίας, να διορίσει προσωρινό δικαστικό συμπαραστάτη, η εξουσία του οποίου περιλαμβάνει κάθε μέτρο, υλικής ή νομικής φύσης, απαραίτητο για την αποτροπή σοβαρού κινδύνου για το πρόσωπο ή την περιουσία του συμπαραστατέου. Ο προσωρινός συμπαραστάτης, του οποίου το λειτούργημα αρχίζει με την έκδοση της σχετικής απόφασης, ασκεί λειτούργημα ανάλογο προς του οριστικού, η εξουσία του όμως είναι ουσιωδώς περιορισμένη και περιλαμβάνει μόνον τις απολύτως απαραίτητες και επιβεβλημένες πράξεις, όπως ενδεικτικά η νοσηλεία του συμπαραστατέου, η εκποίηση εύθραυστων πραγμάτων, η επισκευή βλαβών και οι κατεπείγουσες πράξεις προς διακοπή της παραγραφής, στις οποίες, λόγω ταυτότητας του νομικού λόγου και της αποσβεστικής φύσης της προθεσμίας, εντάσσεται και η υποβολή έγκλησης.

Προσωρινός δικαστικός συμπαραστάτης μπορεί να διορισθεί και με προσωρινή διαταγή, η οποία συνιστά και αυτή δικαστική απόφαση, καθόσον περιέχει συγκεκριμένη δικαστική επιταγή που εκδίδεται από το αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο, κατόπιν συνοπτικής διαδικασίας και διάγνωσης των λόγων που την δικαιολογούν.

Περαιτέρω, για την ποινική δίωξη των κακουργημάτων της απάτης και της απάτης με υπολογιστή απαιτείται, κατά το άρθρο 405 ΠΚ, έγκληση, το αξιόποινο δε της πράξης εξαλείφεται, κατά το άρθρο 114 παρ. 1 ΠΚ, αν ο δικαιούχος δεν την υποβάλει εντός τριών μηνών από την ημέρα που έμαθε για την τέλεση της πράξης και για τον δράστη ή έναν από τους συμμετόχους. Η έγκληση αποτελεί θεσμό τόσο του ουσιαστικού ποινικού δικαίου, διότι η παραμέληση της προθεσμίας οδηγεί σε εξάλειψη του αξιοποίνου, όσο και του δικονομικού δικαίου, διότι συνιστά διαδικαστική προϋπόθεση για τη νομότυπη γένεση της ποινικής δίκης, η ύπαρξη της οποίας ερευνάται αυτεπαγγέλτως.

Εν προκειμένω, το δικαστήριο έκρινε ότι εσφαλμένα το προσβαλλόμενο βούλευμα δέχθηκε ότι η έγκληση υποβλήθηκε απαραδέκτως από τον προσωρινό δικαστικό συμπαραστάτη, με την αιτιολογία ότι αυτός δεν ήταν νόμιμος αντιπρόσωπος του παθόντος και ότι η εξουσία του περιοριζόταν σε επείγουσες πράξεις που δεν άπτονταν της υποβολής έγκλησης. Και τούτο, διότι ο προσωρινός συμπαραστάτης, διορισθείς με δικαστική απόφαση (ήτοι και με προσωρινή διαταγή), ενεργεί ως νόμιμος αντιπρόσωπος του συμπαραστατέου, η δε υποβολή της έγκλησης συνιστά στην προκειμένη περίπτωση μέτρο κατεπείγοντος χαρακτήρα για τη διασφάλιση των συμφερόντων του τελούντος προσωρινά υπό δικαστική συμπαράσταση, αφενός διότι αφορά πράξη που ζημίωσε την περιουσία και προσέβαλε σοβαρά το πρόσωπό του, αφετέρου διότι η παράλειψη υποβολής της εντός της τρίμηνης προθεσμίας θα επέφερε, λόγω της σωματικής και διανοητικής κατάστασης του παθόντος, βέβαιη απώλεια του δικαιώματος και ανεπανόρθωτη βλάβη της περιουσίας και της προσωπικής του προστασίας.

Το δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανικανότητα του παθόντος ήταν μόνιμη και όχι πρόσκαιρη, επεσήμανε ότι δεν τίθεται ζήτημα αναστολής της προθεσμίας υποβολής της έγκλησης, προϋπόθεση της οποίας είναι η πρόσκαιρη ανικανότητα.

Συνεπώς, η έγκληση υποβλήθηκε παραδεκτά, εντός τριμήνου από την ανάληψη των καθηκόντων του προσωρινού συμπαραστάτη, και δεν συντρέχουν λόγοι που εμποδίζουν την ποινική δίωξη και τη διενέργεια κύριας ανάκρισης.

Απόσπασμα απόφασης

Με τις παραδοχές αυτές και συγκεκριμένα, με το να δεχθεί το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Αθηνών ότι η από …2022 έγκληση για την αξιόποινη πράξη της απάτης κατ' εξακολούθηση (απλή και με υπολογιστή) με προσδοκώμενο όφελος άνω των 120.000 ευρώ, απαραδέκτως υποβλήθηκε από την Ε. Κ., με την ιδιότητα της προσωρινής δικαστικής συμπαραστάτριας του πατρός της Γ. Κ. του Δ., αίροντας την ανακύψασα διαφωνία μεταξύ του Εισαγγελέως και της Ανακρίτριας υπέρ της τελευταίας, εσφαλμένα εφάρμοσε και ερμήνευσε τις διατάξεις των άρθρων 115 παρ. 1,2 ΠΚ, 1666, 1667, 1669, 1672, 1673, 1675, 1676, 1680, 1681, 1682 του ΑΚ και 802, 804, 805 του ΚΠολΔ. Τούτο ειδικότερα διότι, από την παραδεκτή για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου επισκόπηση των εγγράφων της δικογραφίας προκύπτουν τα ακόλουθα : Ο αμέσως ζημιωθείς από την αξιόποινη πράξη της απάτης (απλής και με υπολογιστή), με προσδοκώμενο όφελος άνω των 120.000 ευρώ (και της άμεσης συνέργειας σε αυτή), Γ. Κ., είχε περιέλθει από τις …2022 σε κατάσταση άγρυπνου κώματος λόγω σοβαρού τροχαίου ατυχήματος, από το οποίο ουδέποτε συνήλθε μέχρι τον θάνατό του στις …2022. Η έγκληση για τις ως άνω κατ' έγκληση διωκόμενες κακουργηματικές πράξεις σε βάρος του, υποβλήθηκε από την Ε. Κ. στις …2022, με την ιδιότητα της προσωρινής δικαστικής συμπαραστάτριας δυνάμει της χορηγηθείσας σε αυτήν από …2022 προσωρινής διαταγής για τη διενέργεια όλων των επειγουσών πράξεων, ενεργούσας ως νόμιμη αντιπρόσωπος του παθόντος δυνάμει δικαστικής απόφασης. Η υποβολή της έγκλησης συνιστά στη συγκεκριμένη περίπτωση μέτρο με κατεπείγοντα χαρακτήρα για τη διασφάλιση των συμφερόντων του προσωρινά υπό δικαστική συμπαράσταση Γ. Κ., αφενός, διότι αφορά πράξη που ζημίωσε την περιουσία και προσέβαλε σοβαρά το πρόσωπό του, αφετέρου δε, διότι η παράλειψη υποβολής της εντός τριμήνου θα είχε ως βέβαιη συνέπεια, δεδομένης της σωματικής και διανοητικής κατάστασης του ανωτέρω παθόντος, την απώλεια του δικαιώματος και άρα ανεπανόρθωτη βλάβη της περιουσίας και της προσωπικής του προστασίας.

Εξάλλου, κατά τον χρόνο έρευνας της ύπαρξης κατεπείγοντος ή μη, ήτοι κατά τον χρόνο άσκησης της ποινικής δίωξης στην προκειμένη υπόθεση, στις …2023, ήταν ήδη αποδεδειγμένο ότι η ανικανότητα αυτή του παθόντος δεν ήταν πρόσκαιρη, αλλά μόνιμη, και συνεπώς, δεν τίθετο ζήτημα αναστολής της προθεσμίας υποβολής της έγκλησης, διότι προϋπόθεση για την αναστολή της προθεσμίας αυτής, που σε κάθε περίπτωση αποσκοπεί στην προστασία των συμφερόντων του προσωρινά ανίκανου να δικαιοπρακτεί, είναι η ανικανότητα αυτή να είναι πρόσκαιρη.

Συνεπώς, εν προκειμένω, παραδεκτά υποβλήθηκε η έγκληση από την Ε. Κ., με την ιδιότητά της ως προσωρινής δικαστικής συμπαραστάτριας και νόμιμης αντιπροσώπου του αμέσως ζημιωθέντος, Γ. Κ., στις …2022, εντός τριμήνου από την ανάληψη των καθηκόντων της, στις …2022, και ως εκ τούτου δεν συντρέχουν λόγοι, οι οποίοι να εμποδίζουν την ποινική δίωξη και τη διενέργεια της κύριας ανάκρισης για τις ως άνω αξιόποινες πράξεις.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο areiospagos.gr.