Διαφήμιση

Ολομέλεια ΑΠ: Η αμοιβή για τη σύνταξη επιταγής προς εκτέλεση δεν ταυτίζεται αυτομάτως με τη δικαστική δαπάνη (ΟλΑΠ 9/2026)

Η Πλήρης Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, κρίνοντας ότι η ρύθμιση του Κώδικα Δικηγόρων δεν πληροί τις επιταγές της αρχής της αναλογικότητας, την ερμηνεύει διασταλτικά, θέτοντας ελάχιστο και μέγιστο όριο και αναθέτοντας τον ακριβή προσδιορισμό της στο δικαστήριο της ουσίας

olomeleia-ap-e-amoibe-gia-te-suntaxe-epitages-pros-ektelese-den-tautizetai-automatos-me-te-dikastike-dapane-olap-92026

Με πρόσφατη απόφασή της, η Πλήρης Ολομέλεια του Αρείου Πάγου επιλύει το ζήτημα της συμβατότητας του άρθρου 72 παρ. 1 του ν. 4194/2013 με το Σύνταγμα, δεχόμενη ότι η αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου για τη σύνταξη επιταγής προς εκτέλεση, η οποία προκαταβάλλεται από τον επισπεύδοντα δανειστή και βαρύνει τελικά τον καθ' ου η εκτέλεση ως έξοδο εκτέλεσης, δεν μπορεί να ταυτίζεται αυτομάτως με το σύνολο της επιδικασθείσας δικαστικής δαπάνης, αλλά οφείλει να προσδιορίζεται σύμφωνα με την συνταγματική αρχή της αναλογικότητας (ΟλΑΠ 9/2026).

Πιο αναλυτικά, με την απόφαση της Ολομέλειας επιλύεται το γενικότερου ενδιαφέροντος ζήτημα αν η διάταξη του άρθρου 72 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων, κατά την οποία για τη σύνταξη επιταγής προς εκτέλεση η αμοιβή του δικηγόρου ορίζεται στο σύνολο της δικαστικής δαπάνης όπως αυτή επιδικάστηκε από το δικαστήριο, είναι αντίθετη προς συνταγματικές διατάξεις που προστατεύουν θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα και, σε καταφατική περίπτωση, αν μπορεί να ερμηνευθεί σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας του άρθρου 25 παρ. 1 εδ. δ ́ του Συντάγματος, ώστε η αμοιβή που προκαταβάλλεται από τον επισπεύδοντα δανειστή στον πληρεξούσιο δικηγόρο του να προσδιορίζεται από το δικαστήριο της ουσίας και με τα κριτήρια του άρθρου 58 παρ. 5 του ίδιου νόμου.

Σύμφωνα με το σκεπτικό της Ολομέλειας, η επιταγή προς εκτέλεση συνιστά διαδικαστική πράξη με διττό σκοπό, να καθορίσει την έκταση της απαίτησης και να ειδοποιήσει τον οφειλέτη για την επικείμενη εκτέλεση, η δε αμοιβή του δικηγόρου για τη σύνταξή της συνιστά ιδιαίτερο κονδύλιο και αυτοτελή αξίωση έναντι της αξίωσης για τα δικαστικά έξοδα. Η Ολομέλεια επισημαίνει ότι η διάταξη καταλείπει σοβαρά κανονιστικά κενά και ότι ο νομοθέτης δεν αιτιολόγησε γιατί η συγκεκριμένη αμοιβή, σε αντίθεση με τις λοιπές, δεν καθορίζεται ελεύθερα με έγγραφη συμφωνία. Αναγνωρίζει ότι ο σκοπός ενίσχυσης της οικονομικής θέσης του δικηγόρου ως ελεύθερου επαγγελματία παρέχει επαρκή αιτιολογία για ειδικές ρυθμίσεις και ότι η διάταξη δεν προσκρούει από την άποψη αυτή στα άρθρα 2 παρ. 1 και 17 του Συντάγματος και στο άρθρο 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ.

Ωστόσο, καθώς η διάταξη καθορίζει ευθέως και αμέσως το ύψος της αμοιβής χωρίς δυνατότητα απόκλισης με συμφωνία, αποτελεί κανόνα αναγκαστικού δικαίου που προσβάλλει την αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων, χωρίς να δικαιολογείται η αναγκαστικότητα αυτή, αφού ασθενέστερος συμβαλλόμενος δεν είναι ο δικηγόρος αλλά ο εντολέας του, ο οποίος προστατεύεται και ως καταναλωτής από το ενωσιακό δίκαιο.

Περαιτέρω, η Ολομέλεια δέχεται ότι η διάταξη, ορίζοντας υποχρεωτικά συγκεκριμένο ποσό, αναιρεί το δικαίωμα του καθ' ου η εκτέλεση να προσβάλει με ανακοπή το ύψος της απαίτησης και να ελέγξει την ουσιαστική βασιμότητά της, κατά παράβαση των άρθρων 20 παρ. 1 του Συντάγματος και 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ. Η αμοιβή για την επιταγή αποτελεί έξοδο εκτέλεσης που βαρύνει τον οφειλέτη, αν και αυτός δεν συνδέεται με τον δικηγόρο του επισπεύδοντος με σχέση ουσιαστικού δικαίου, και τέτοια έξοδα μπορεί να είναι μόνον όσα είναι πράγματι απαραίτητα για τη διεξαγωγή της εκτέλεσης.

Κατά τον έλεγχο της αναλογικότητας της ρύθμισης, το δικαστήριο κρίνει ότι η διάταξη δεν είναι πρόσφορη, διότι με τη στενή διατύπωσή της, η οποία συνδέει την αμοιβή με το σύνολο της δικαστικής δαπάνης που περιλαμβάνει και στοιχεία άσχετα με την εκτελεστική διαδικασία, μειώνει το πλειστηρίασμα και βλάπτει τα συμφέροντα επισπεύδοντος, αναγγελθέντων δανειστών και οφειλέτη. Επίσης, δεν είναι αναγκαία, διότι ο δικηγόρος μπορεί να ικανοποιηθεί πλήρως με αμοιβή ανάλογη προς τα χαρακτηριστικά της εργασίας του, όπως είχε άλλωστε προβλέψει το αρχικό σχέδιο νόμου με ποσοστιαία κλιμάκωση, ενώ η σύνταξη επιταγής είναι κατά κανόνα απλή εργασία. Δεν είναι, τέλος, stricto sensu αναλογική, διότι επιφέρει οικονομική επιβάρυνση μεγαλύτερη από την ωφέλεια του δικηγόρου, όταν η αμοιβή δεν είναι σύμμετρη προς την παρασχεθείσα εργασία.

Η Ολομέλεια, χωρίς να κηρύξει τη διάταξη ανεφάρμοστη, την ερμηνεύει διασταλτικά και σύμφωνα με το Σύνταγμα, ώστε να παραμένει σε ισχύ με κανονιστικό νόημα συμβατό με τα θεμελιώδη δικαιώματα του δικηγόρου, του επισπεύδοντος και του καθ' ου η εκτέλεση. Κατά την ερμηνεία αυτή, όταν ο δανειστής επισπεύδει εκτέλεση με εκτελεστό τίτλο που περιλαμβάνει διάταξη για δικαστικά έξοδα, η αμοιβή για τη σύνταξη της επιταγής που μπορεί να αξιωθεί από τον καθ' ου ως έξοδο εκτέλεσης έχει ελάχιστο όριο τη νόμιμη αμοιβή του άρθρου 59 παρ. 3 του ν. 4194/2013, σε συνδυασμό με τις περιπτώσεις Δ και ΣΤ του Παραρτήματος Ι, και μέγιστο όριο το ποσό του άρθρου 72 παρ. 1, πλέον ΦΠΑ, υπό την προϋπόθεση ότι ο οφειλέτης δεν επιτάχθηκε να καταβάλει μικρότερο ποσό.

Ο ακριβής προσδιορισμός, όταν το ποσό υπερβαίνει το ελάχιστο όριο, γίνεται από το δικαστήριο της ουσίας, κατόπιν ανακοπής κατά της επιταγής, λαμβανομένων υπόψη της επιστημονικής εργασίας και του χρόνου που απαιτήθηκε, της φύσης και σπουδαιότητας της υπόθεσης και των λοιπών περιστάσεων. Η Ολομέλεια επισημαίνει ότι η συνταγματικά σύμφωνη ερμηνεία δεν υπερβαίνει τη ratio του νόμου και δεν παραβιάζει την αρχή της διάκρισης των λειτουργιών, ενώ η μη εφαρμογή της διάταξης θα οδηγούσε σε αποτελέσματα που δεν θα προστάτευαν τον οφειλέτη από υπερβολικές ή καταχρηστικές αξιώσεις.

Απόσπασμα απόφασης

Η "διάταξη", περαιτέρω, δεν είναι αναγκαία για το σκοπό, για τον οποίο θεσπίσθηκε, επειδή ο πληρεξούσιος δικηγόρος του επισπεύδοντος μπορεί να ικανοποιηθεί πλήρως για τη σύνταξη επιταγής προς εκτέλεση με αμοιβή, η οποία θα είναι ανάλογη με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εργασίας του αυτής. Ο νομοθέτης, μάλιστα, στο Σχέδιο Νόμου "Κώδικας Δικηγόρων" της 29-10-2012 είχε σαφή πρόθεση να υπάρχει αυτή η αναλογία, επειδή είχε προβλέψει ότι η αμοιβή του δικηγόρου για τη σύνταξη επιταγής έπρεπε να ορίζεται σε ποσοστά 2%, 1,5% και 1% - με κριτήριο το δικαστήριο, το οποίο είχε εκδώσει τον εκτελεστό τίτλο- επί του συνολικού ποσού που θα οριζόταν στην επιταγή. Ο Κώδικας Δεοντολογίας για Ευρωπαίους Δικηγόρους, μάλιστα, προβλέπει ρητά στο άρθρο 3 σημείο 4 ότι "η αμοιβή που χρεώνει ο δικηγόρος [...] στον εντολέα θα είναι δίκαιη και εύλογη [...]". Η σύνταξη επιταγής, εξάλλου, είναι κατά κανόνα απλή εργασία σε σύγκριση με σχεδόν όλες τις άλλες εργασίες που πρέπει να προηγηθούν έως και την κτήση εκτελεστού τίτλου. Η αμοιβή, τέλος, αναζητείται τελικά από τον καθ' ού η εκτέλεση, ο οποίος, επειδή δεν μετέχει στη σύμβαση που κατάρτισε ο επισπεύδων-δανειστής με τον πληρεξούσιο-δικηγόρο του, δεν πρέπει να υποχρεώνεται σε καταβολή ποσών που δεν υπηρετούν αποκλειστικά το σκοπό της εκτελεστικής διαδικασίας. Για τους λόγους που προαναφέρθηκαν η αμοιβή πρέπει να υπολογίζεται κατά την καλή πίστη (άρθρο 288 ΑΚ), η οποία αποτελεί και το μέσο για να εξασφαλίζεται η αναλογική ισότητα στις ενοχικές σχέσεις (άρθρο 4 παράγραφος 1 του Συντάγματος, πρβλ. και τα άρθρα 179, 371, 388 και 409 ΑΚ κ.λπ.). Με τον τρόπο αυτό θα προστατεύονται αποτελεσματικά τα έννομα συμφέροντα τόσο των διαδίκων στη δίκη της αναγκαστικής εκτέλεσης, όσο και του πληρεξουσίου δικηγόρου του επισπεύδοντος να λάβει από αυτόν δίκαιη και εύλογη αμοιβή για τη σύνταξη της επιταγής. Η αξίωση, τέλος, του επισπεύδοντος για αναγκαστική εκτέλεση, την οποία εγγυάται το άρθρο 20 παράγραφος 1 του Συντάγματος, είναι αξίωση έναντι της Πολιτείας, η οποία τον συνδράμει κατά το νόμο στη διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης κατά του καθ' ου και, ειδικότερα, παρέχει σε αυτόν τα αναγκαία κάθε φορά μέσα για την ικανοποίηση της απαίτησής του. Το ποσό, όμως, της αμοιβής για τη σύνταξη επιταγής προς εκτέλεση που δικαιούται ο δικηγόρος περιέρχεται στον ίδιο και όχι στην Πολιτεία, με συνέπεια ο καθού - σε περίπτωση που υποχρεωθεί να καταβάλει στον επισπεύδοντα την αμοιβή που ορίζεται στη "διάταξη" - να επιβαρύνεται με την καταβολή ενός ποσού που υπερβαίνει την υποχρέωσή του να καταβάλει μόνον τα έξοδα που συναρτώνται άμεσα με την επίσπευση της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος του που έχει σκοπό την ικανοποίηση των απαιτήσεων τόσο του επισπεύδοντος, όσο και των δανειστών που θα αναγγελθούν κατά την εξέλιξη της ίδιας διαδικασίας. Η "διάταξη", επομένως, δεν είναι και stricto sensu αναλογική, επειδή προκαλεί τόσο στον επισπεύδοντα, όσο και στον καθ' ου η εκτέλεση οικονομική επιβάρυνση, η οποία σε περίπτωση που δεν είναι σύμμετρη με την εργασία που προσέφερε ο δικηγόρος στον εντολέα του, θα είναι μεγαλύτερη από την ωφέλεια που θα αποκομίσει ο δικηγόρος από τη σύνταξη επιταγής. Η ανάγκη, συνεπώς, να υπάρχει αναλογία μεταξύ της εργασίας που πραγματοποίησε ο δικηγόρος για τη σύνταξη της επιταγής και της αμοιβής που θα λάβει για το λόγο αυτό από τον εντολέα του και τελικά από τον καθ' ου η εκτέλεση είναι εμφανής. Για το λόγο αυτό η "διάταξη" πρέπει να ερμηνευθεί διασταλτικά σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παράγραφος 1 εδάφιο δ του Συντάγματος) με σκοπό να προστατευθούν στην προκειμένη περίπτωση τα ατομικά δικαιώματα τόσο του δικηγόρου και του εντολέα του, όσο και των διαδίκων στη δίκη της αναγκαστικής εκτέλεσης, τα οποία κατοχυρώνονται από το Σύνταγμα και τριτενεργούν άμεσα και στην έννομη σχέση εκτέλεσης που συνδέει το δανειστή-επισπεύδοντα με τον οφειλέτη-καθ' ου η εκτέλεση (άρθρο 25 παράγραφος 1 εδάφιο γ του Συντάγματος). Πρόκειται, συγκεκριμένα, για τα θεμελιώδη δικαιώματα για προστασία της προσωπικότητάς τους, για παροχή έννομης προστασίας και για προστασία της περιουσίας τους (άρθρα 2 παράγραφος 1, 5 παράγραφος 1, 17 και 20 παράγραφος 1 του Συντάγματος). Η "διάταξη", επομένως, έχει την έννοια ότι σε περίπτωση που ο δανειστής επισπεύδει αναγκαστική εκτέλεση σε βάρος του οφειλέτη του με εκτελεστό τίτλο που περιλαμβάνει διάταξη για δικαστικά έξοδα, η αμοιβή, την οποία προκατέβαλε στον πληρεξούσιο δικηγόρο του για τη σύνταξη επιταγής προς πληρωμή και μπορεί συνεπώς να αξιώσει από τον καθού ως έξοδο εκτέλεσης (άρθρο 932 του ΚΠολΔ), πρέπει να έχει ελάχιστο όριο τη νόμιμη αμοιβή που προβλέπεται από το άρθρο 59 παράγραφος 3 του. Ν. 4194/2013 σε συνδυασμό με τις περιπτώσεις Δ και ΣΤ του Παραρτήματος Ι του ίδιου νόμου και μέγιστο όριο το ποσόν που ορίζεται από το άρθρο 72 παράγραφος 1 του νόμου που προαναφέρθηκε - πλέον του Φ.Π.Α. που αναλογεί στα ποσά αυτά - με την προϋπόθεση ότι ο καθ' ου επιτάχθηκε να καταβάλει το συγκεκριμένο ποσό και όχι μικρότερο. Σε κάθε περίπτωση ο ακριβής προσδιορισμός του ποσού που θα οφείλεται για την αιτία που προαναφέρθηκε σε περίπτωση που υπερβαίνει το ελάχιστο νόμιμο όριο θα γίνει από το δικαστήριο της ουσίας σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 25 παράγραφος 1 εδάφιο δ του Συντάγματος, 371, 288, 281 ΑΚ και 58 παράγραφος 5 εδάφιο α του ν. 4194/2013.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο areiospagos.gr.