Διεθνής προστασία: Η αυτόματη αναστολή εξέτασης αιτήσεων ασύλου που υποβάλλονται από δικαιούχους προσωρινής προστασίας αντιβαίνει στο ενωσιακό δίκαιο (ΔΕΕ C-249/25)

Με απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαικής Ένωσης, κρίθηκε ότι δεν είναι σύμφωνη με το ενωσιακό δίκαιο η αυτόματη αναστολή της εξέτασης αιτήσεων ασύλου που υποβάλλονται από δικαιούχους προσωρινής προστασίας (ΔΕΕ C-249/25).

Ιστορικό υπόθεσης

Τον Μάρτιο του 2022, ο UB, κινεζικής υπηκοότητας και ουιγουρικής καταγωγής, έφτασε στις Κάτω Χώρες με την Ουκρανή σύζυγό του και το παιδί τους. Εκεί υπέβαλε αίτηση ασύλου. Οι ολλανδικές αρχές του χορήγησαν προσωρινή προστασία υπό την ιδιότητά του ως μέλους της οικογένειας ουκρανού υπηκόου ο οποίος διέμενε στην Ουκρανία με το παιδί του πριν από τις 24 Φεβρουαρίου 2022, και ανέστειλαν την εξέταση της αίτησης ασύλου του έως τη λήξη της περιόδου της εν λόγω προστασίας.

Στις αρχές του 2024, ο UB παραπονέθηκε ότι ο Ολλανδός Υπουργός Ασύλου και Μετανάστευσης δεν είχε λάβει απόφαση επί της αίτησής του εντός των προθεσμιών που προβλέπει το δίκαιο της ΕΕ. Ελλείψει οποιασδήποτε απάντησης, προσέφυγε στο Πρωτοδικείο της Χάγης, το οποίο διέταξε τον Υπουργό να αποφανθεί επί της αίτησης ασύλου. Κατ' έφεση, το ολλανδικό Συμβούλιο της Επικρατείας ρώτησε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αν το δίκαιο της ΕΕ επιτρέπει την αυτόματη αναστολή, έως τη λήξη της περιόδου προσωρινής προστασίας, της εξέτασης αίτησης ασύλου που έχει υποβληθεί από πρόσωπο το οποίο απολαμβάνει προσωρινής προστασίας.

Η κρίση του ΔΕΕ

Με την απόφασή του, το Δικαστήριο υπενθυμίζει καταρχάς ότι ο σκοπός της προσωρινής προστασίας είναι να παρέχει άμεσες και ελάχιστες εγγυήσεις στους εκτοπισμένους εντός των κρατών μελών, ιδίως όταν υπάρχει κίνδυνος το σύστημα ασύλου των κρατών μελών να μην είναι σε θέση να αντεπεξέλθει στην μαζική εισροή αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Το Δικαστήριο παρατηρεί ότι το δίκαιο της ΕΕ επιτρέπει σε δικαιούχο προσωρινής προστασίας να υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας και ότι η απόρριψη της αίτησης αυτής δεν συνεπάγεται την απώλεια του καθεστώτος προσωρινής προστασίας, δεδομένου ότι οι δύο διαδικασίες μπορούν να εξελίσσονται παράλληλα και ανεξάρτητα.

Επιπλέον, η εφαρμογή των οδηγιών για την εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας δεν αποκλείει σε καμία περίπτωση τους αιτούντες που απολαμβάνουν ήδη προσωρινής προστασίας· κατά συνέπεια, οι γενικοί κανόνες που θεσπίζονται με τις οδηγίες αυτές εφαρμόζονται και σε αυτούς. Οι προθεσμίες που προβλέπουν οι εν λόγω οδηγίες εφαρμόζονται, επομένως, κατά την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας, ανεξαρτήτως του αν ο αιτών απολαμβάνει ήδη προσωρινής προστασίας. Παρ' όλα αυτά, το δίκαιο της ΕΕ επιτρέπει στα κράτη μέλη να παρατείνουν τις προθεσμίες εξέτασης των αιτήσεων διεθνούς προστασίας όταν το δικαιολογούν αντικειμενικοί λόγοι, ιδίως οι διοικητικές δυσχέρειες που μπορεί να προκαλέσει η αύξηση του αριθμού των αιτήσεων διεθνούς προστασίας που υποβάλλονται ταυτόχρονα.

Τέλος, η γενικευμένη και αυτόματη αναστολή της εξέτασης των αιτήσεων διεθνούς προστασίας κατά τη διάρκεια της περιόδου προσωρινής προστασίας θα ερχόταν σε αντίθεση με τον ίδιο τον σκοπό της προστασίας αυτής, ήτοι τη διατήρηση της πραγματικής δυνατότητας των αιτούντων να λάβουν διεθνή προστασία κατόπιν δέουσας εξέτασης της ατομικής τους κατάστασης, εξασφαλίζοντάς τους ταυτόχρονα, με άμεση ισχύ, προστασία μικρότερης έκτασης.

Το Δικαστήριο επισημαίνει, τέλος, ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, κατ' εξαίρεση, η υποβολή, εντός σύντομου χρονικού διαστήματος, μεγάλου αριθμού αιτήσεων διεθνούς προστασίας θα καταστήσει αντικειμενικά αδύνατη για ένα κράτος μέλος την εξέταση όλων των αιτήσεων αυτών με αυστηρή τήρηση των απαιτούμενων προθεσμιών. Η κατάσταση αυτή μπορεί τότε να οδηγήσει τις αρχές στη λήψη μέτρων, όπως η σταδιακή εξέταση των αιτήσεων, ενδεχομένως με τον καθορισμό προτεραιοτήτων προς τον σκοπό αυτό. Το εθνικό δικαστήριο οφείλει τότε να διασφαλίσει ότι τυχόν υπέρβαση των εφαρμοστέων προθεσμιών δεν οφείλεται σε γενικευμένη και αυτόματη αναστολή της εξέτασης των αιτήσεων διεθνούς προστασίας που υποβάλλουν δικαιούχοι προσωρινής προστασίας, αλλά προκύπτει αποκλειστικά από τα μέτρα που είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση αντικειμενικής αδυναμίας τήρησης των προθεσμιών αυτών.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στο curia.europa.eu.