Δικαίωμα μη αυτοενοχοποίησης: Αποδεικτική αξιοποίηση προγενέστερης μαρτυρικής κατάθεσης του κατηγορουμένου (ΑΠ 24/2025)

Στο πλαίσιο ποινικής δίκης περί συνέργειας σε ανθρωποκτονία από πρόθεση και συνέργειας σε ληστεία, ο Άρειος Πάγος απέρριψε τους λόγους αναίρεσης περί απόλυτης ακυρότητας της διαδικασίας στο ακροατήριο και υπέρβασης εξουσίας, οι οποίοι αφορούσαν την αποδεικτική αξιοποίηση προγενέστερης μαρτυρικής κατάθεσης του κατηγορουμένου, καθώς και την ανάγνωση μη μεταφρασμένου ξενόγλωσσου εγγράφου (ΑΠ 24/2025).

Αναφορικά με το πρώτο ζήτημα, το δικαστήριο αρχικά επεσήμανε την πάγια δικονομική αρχή ότι απαγορεύεται η αποδεικτική αξιοποίηση σε βάρος του κατηγορουμένου της έγγραφης ένορκης εξέτασής του, η οποία δόθηκε κατά τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης, αυτεπάγγελτης προανάκρισης ή στο πλαίσιο αρμοδίως διαταχθείσας διοικητικής εξέτασης, πριν στραφούν οι υπόνοιες εναντίον του. Η λήψη υπόψη τέτοιων μαρτυρικών καταθέσεων προσβάλλει τα δικαιώματα σιωπής και μη αυτοενοχοποίησης του κατηγορουμένου, ως ειδικότερες εκφράσεις του δικαιώματός του σε δίκαιη δίκη κατά το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, επιφέροντας απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας.

Στην υπό κρίση υπόθεση, ωστόσο, το ανώτατο δικαστήριο διαπίστωσε πως η επίμαχη ένορκη μαρτυρική κατάθεση του αναιρεσείοντος είχε δοθεί στο πλαίσιο άλλης ποινικής δίκης και είχε συμπεριληφθεί στα αναγνωστέα έγγραφα της πρωτοβάθμιας δίκης κατόπιν δικού του σχετικού αιτήματος. Κατά συνέπεια, η ανάγνωση των πρακτικών της πρωτοβάθμιας δίκης στην κατ' έφεση δίκη είναι υποχρεωτική σύμφωνα με το άρθρο 502 παράγραφος 1 εδάφιο γ' του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, πράξη που συνεπάγεται και την ανάγνωση του περιεχομένου των εγγράφων που αναφέρονται σε αυτά.

Για τον λόγο αυτό, η μεταγενέστερη εναντίωση του συνηγόρου του κατηγορουμένου στην εκ νέου ανάγνωση της εν λόγω κατάθεσης στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο στερούνταν έννομης επιρροής και ορθώς απορρίφθηκε, χωρίς να θεμελιώνεται απόλυτη ακυρότητα ή θετική υπέρβαση εξουσίας.

Περαιτέρω, το ανώτατο δικαστήριο απέρριψε και τον ισχυρισμό περί απόλυτης ακυρότητας λόγω της ανάγνωσης στο ακροατήριο ξενόγλωσσου εγγράφου, συνταγμένου στην αγγλική γλώσσα, το οποίο δεν είχε μεταφραστεί στην ελληνική. Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, η λήψη υπόψη ξενόγλωσσου εγγράφου χωρίς μετάφραση στερεί από τον κατηγορούμενο το δικαίωμα του άρθρου 358 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας να προβεί σε παρατηρήσεις, προκαλώντας απόλυτη ακυρότητα, πράγμα που ισχύει και όταν το έγγραφο είναι ξενόγλωσσο χωρίς να βεβαιώνεται ότι ο κατηγορούμενος κατανόησε το περιεχόμενό του.

Εν προκειμένω, όμως, το δικαστήριο διαπίστωσε ότι το επίμαχο έγγραφο αναγνώστηκε κανονικά στο ακροατήριο χωρίς να προβληθεί καμία αντίρρηση από τον κατηγορούμενο ή τον συνήγορό του, γεγονός από το οποίο συνάγεται ότι έλαβαν γνώση και κατανόησαν το περιεχόμενό του, έχοντας την πλήρη δυνατότητα να ασκήσουν τα υπερασπιστικά τους δικαιώματα. Σε κάθε περίπτωση, όπως προέκυψε από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, το εν λόγω έγγραφο δεν σχετιζόταν με τις ένδικες πράξεις της συνέργειας σε ανθρωποκτονία και ληστεία, ούτε μνημονεύθηκε ή αξιοποιήθηκε από το δικαστήριο της ουσίας για τη στήριξη της καταδικαστικής κρίσης περί ενοχής. Ως εκ τούτου, ο σχετικός λόγος αναίρεσης απορρίφθηκε ομοίως ως αβάσιμος, καθώς δεν προκλήθηκε καμία ακυρότητα της διαδικασίας.

Απόσπασμα απόφασης

Με τον περί απόλυτης ακυρότητας της διαδικασίας και υπέρβασης εξουσίας, εκ του άρθρου 510 παρ.1 στοιχ. Α' και Θ' του ΚΠΔ, δεύτερο λόγο της αναιρέσεως, ο αναιρεσείων αιτιάται ότι αναγνώστηκε και λήφθηκε υπόψη για την κατάφαση της ενοχής του από το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, παρά την δια του συνηγόρου του ρητή εναντίωσή του, ένορκη κατάθεσή του ως μάρτυρος, η οποία περιέχεται στην αναφερόμενη απόφαση του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Αθηνών και η οποία είχε δοθεί ,πριν αυτός καταστεί κατηγορούμενος για τις ένδικες αξιόποινες πράξεις. Από την παραδεκτή επισκόπηση, για τις ανάγκες ελέγχου της βασιμότητας του ανωτέρω αναιρετικού λόγου, των πρακτικών της προσβαλλόμενης απόφασης [σελ.185 και 207-210], προκύπτει ότι οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των παρισταμένων προς υποστήριξη κατηγορίας υπέβαλαν προφορικά αίτημα, κατ' άρ. 362 ΚΠΔ, το οποίο κατέθεσαν και εγγράφως, περί ανάγνωσης των πρακτικών της υπ'αρ.50, 51, 52, 52α, 87, 91, 91α, 98, 99/2012 αμετάκλητης απόφασης του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Αθηνών, με κατηγορούμενες την Ι. Ρ. και την P. D. S. για τις πράξεις της ηθικής αυτουργίας σε: α) ανθρωποκτονία από πρόθεση κατά συναυτουργία, β) ληστεία κατά συναυτουργία, γ) κλοπή και δ) απάτη, στην οποία ως άνω απόφαση, εκτός άλλων, περιλαμβάνεται και ένορκη κατάθεση του κατηγορούμενου-αναιρεσείοντος, εξετασθέντος ως μάρτυρος. Ο αναιρεσείων-κατηγορούμενος υπέβαλε, δια του συνηγόρου του, εγγράφως (σελ. 185-186 προσβαλλόμενης απόφασης) ένσταση περί μη ανάγνωσης της ως άνω απόφασης του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Αθηνών, την οποία ανέπτυξε και προφορικά, επικαλούμενος ότι η εν λόγω απόφαση εμπεριέχει μαρτυρική του κατάθεση που είχε δοθεί ενόρκως πριν αυτός καταστεί κατηγορούμενος για τις αποδιδόμενες πράξεις, και ότι σε περίπτωση αναγνώσεώς της θα επέλθει απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας στο ακροατήριο ,κατ' άρ. 510 παρ.1 στοιχ.Α' ΚΠΔ σε συνδ. με άρ. 171 παρ.1 περ.δ' του ιδίου κώδικα. Το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, κατόπιν απορριπτικής εισαγγελικής πρότασης, απέρριψε με την παρεμπίπτουσα υπ' αρ. 560/2023 απόφασή του, μετά από παράθεση νομικών σκέψεων, την ως άνω υποβληθείσα από τον αναιρεσείοντα-κατηγορούμενο ένσταση ως αβάσιμη, με την ακόλουθη αιτιολογία (σελ. 211-213 απόφασης) ".... Ενόψει των ανωτέρω, προκύπτει ότι η ανάγνωση στην κατ' έφεση δίκη των πρακτικών της πρωτοβάθμιας δίκης και των περιεχομένων σ' αυτά καταθέσεων των μαρτύρων που εξετάστηκαν είναι υποχρεωτική. Με την ανάγνωση, συνεπώς των πρακτικών της υπ'αρ.50, 51, 52, 52α, 87, 91, 91α, 98, 99/2012 απόφασης του Μ.Ο.Δ. Αθηνών, στην οποία περιέχεται και η ένορκη κατάθεση του κατηγορούμενου στην παρούσα δίκη, δεν επέρχεται καμία παραβίαση των υπερασπιστικών του δικαιωμάτων. Μετά ταύτα, κρίνεται απορριπτέα η ένσταση του κατηγορούμενου περί μη ανάγνωσης της μαρτυρικής κατάθεσης του ιδίου που εμπεριέχεται στην υπ'αρ.50, 51, 52, 52α, 87, 91, 91α, 98, 99/2012 απόφασης του Μ.Ο.Δ. Αθηνών, ως αβάσιμη κατά νόμο".Περαιτέρω, από την παραδεκτή επισκόπηση των εγγράφων της δικογραφίας, για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, και δη των πρακτικών της υπ' αρ. 1347,1348,1522, 1523,1629, 1785/2022, 52,53/2023 απόφασης του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Αθηνών (σελ. 77), που εκδόθηκε στον πρώτο βαθμό για τις ένδικες αξιόποινες πράξεις του αναιρεσείοντος-κατηγορούμενου, προκύπτει ότι αναγνώστηκε κατόπιν σχετικού αιτήματός του, υποβληθέντος δια του συνηγόρου του, μεταξύ άλλων, και η ως άνω υπ'αρ.50,51, 52, 52α, 87, 91, 91α, 98, 99/2012 απόφαση του Μ.Ο.Δ. Αθηνών, στην οποία εμπεριέχεται και η επίμαχη ένορκη κατάθεση του κατηγορούμενου-αναιρεσείοντος, ως μάρτυρος στην δίκη με κατηγορούμενες τις Ι. Ρ. και P. D. S. για τις προαναφερθείσες αξιόποινες πράξεις τους, με συνέπεια η ως άνω αναγνωσθείσα απόφαση να περιληφθεί στα αναγνωστέα έγγραφα της πρωτοβάθμιας απόφασης, η οποία είναι υποχρεωτικά αναγνωστέα, κατ' άρ. 502 παρ.1εδ.γ'ΚΠΔ, στην κατ' έφεση δίκη κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση. Ως εκ τούτου δε, σύμφωνα και με τα προεκτεθέντα στη μείζονα σκέψη της παρούσας, με την ανάγνωση στο δευτεροβάθμιο Δικαστήριο της επίμαχης ένορκης μαρτυρικής κατάθεσης του κατηγορούμενου - αναιρεσείοντος, που εμπεριέχεται στην αναγνωσθείσα υπ'αρ.50, 51, 52, 52α, 87, 91, 91α, 98, 99/2012 απόφαση του Μ.Ο.Δ. Αθηνών, παρά τις αντιρρήσεις του συνηγόρου υπεράσπισης αυτού (κατηγορουμένου), οι οποίες απορρίφθηκαν με την υπ` αριθμ. 560/2023 παρεμπίπτουσα απόφαση του δευτεροβαθμίου Δικαστηρίου, δεν επήλθε ακυρότητα της διαδικασίας στο ακροατήριο, ούτε τούτο υπερέβη θετικά την εξουσία του, δεδομένου ότι η επίμαχη κατάθεση του αναιρεσείοντος , η οποία είχε ληφθεί στα πλαίσια άλλης ποινικής δίκης με κατηγορούμενες τις Ι. Ρ. και P. D. S. επί της οποίας εκδόθηκε η υπ'αρ.50, 51, 52, 52α, 87, 91, 91α, 98, 99/2012 απόφαση του Μ.Ο.Δ. Αθηνών, αναγνώσθηκε, κατόπιν σχετικού αιτήματος του κατηγορούμενου, στην πρωτοβάθμια δίκη και έτσι αποτέλεσε περιεχόμενο των πρακτικών αυτής, των οποίων η ανάγνωση και λήψη υπόψη του περιεχομένου τους είναι υποχρεωτική στην κατ` έφεση δίκη, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 502 παρ. 1 εδ. γ` Κ.Ποιν.Δ. Η δε ανάγνωση των πρακτικών της πρωτοβάθμιας δίκης έχει και την έννοια της ανάγνωσης του περιεχομένου των αναφερόμενων σ` αυτά εγγράφων ,και επομένως, η εναντίωση που διατυπώθηκε από το συνήγορο του κατηγορουμένου-αναιρεσείοντος για την εκ νέου ανάγνωση της ίδιας ένορκης κατάθεσης, στην κατ' έφεση δίκη, στερείται έννομης επιρροής. Εφόσον λοιπόν, εν προκειμένω, αναγνώσθηκε στο δευτεροβάθμιο Δικαστήριο η πρωτοβάθμια απόφαση με τα πρακτικά της, θεωρείται αναγνωσθείσα και η περιεχόμενη σ` αυτά, μαζί με τα λοιπά έγγραφα, επίμαχη ένορκη μαρτυρική κατάθεση του αναιρεσείοντος που εμπεριέχεται στην, κατόπιν αιτήματός του στον πρώτο βαθμό, αναγνωσθείσα υπ'αρ.50, 51, 52, 52α, 87, 91, 91α, 98, 99/2012 απόφαση του Μ.Ο.Δ. Αθηνών. Συνακόλουθα, ο εκ του άρθρου 510 παρ.1 στοιχ.Α' και Θ' του ΚΠΔ, δεύτερος λόγος αναίρεσης περί απόλυτης ακυρότητας της διαδικασίας λόγω παραβίασης του δικαιώματος σιωπής και μη αυτενοχοποίησης του αναιρεσείοντος και περί θετικής υπέρβασης εξουσίας του δικάσαντος δικαστηρίου, είναι αβάσιμος.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στο areiospagos.gr.