Εκπομπές επιβλαβών ουσιών από τσιγάρα με φίλτρο: Τα διεθνή πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει η ευρωπαϊκή οδηγία πρέπει να είναι ελεύθερα προσβάσιμα από τους ιδιώτες (ΔΕΕ C-155/24)

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην υπόθεση Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit κ.λπ. σχετικά με τις εκπομπές επιβλαβών ουσιών από τσιγάρα με φίλτρο, έκρινε πως εφόσον οδηγία της Ένωσης που αποσκοπεί στην προστασία της ανθρώπινης υγείας παραπέμπει σε διεθνή πρότυπα, οι ιδιώτες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να τα συμβουλεύονται (C-155/24).

Ειδικότερα, η εν λόγω οδηγία, η οποία καθορίζει τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα, παραπέμπει σε μεθόδους μέτρησης προβλεπόμενες από διεθνή πρότυπα (ISO). Τα πρότυπα αυτά, τα οποία πρέπει να είναι ελεύθερα προσβάσιμα από όλους, δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, κατά την κρίση του Δικαστηρίου εν προκειμένω, όλα τα μέρη είχαν πρόσβαση στο περιεχόμενο της επίσημης και αυθεντικής έκδοσης των ως άνω προτύπων ISO.

Ιστορικό υπόθεσης

Το 2018, το ολλανδικό Ίδρυμα για την πρόληψη του καπνίσματος στους νέους της Ολλανδίας ζήτησε από την ολλανδική αρχή ασφάλειας τροφίμων και καταναλωτικών προϊόντων (NVWA) να διασφαλίσει ότι τα τσιγάρα με φίλτρο που πωλούνται στις Κάτω Χώρες τηρούν τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα. Τα επίπεδα αυτά καθορίζονται με οδηγία της Ένωσης.

Μετά την απόρριψη του αιτήματος αυτού από την NVWA, η υπόθεση τέθηκε στην κρίση των ολλανδικών δικαστηρίων. Το 2020, το πρωτοδικείο Ρότερνταμ υπέβαλε προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο σχετικά με ορισμένες διατάξεις της οδηγίας. Το Δικαστήριο απάντησε με απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022.

Κατόπιν της απόφασης αυτής, το πρωτοδικείο Ρότερνταμ έκρινε ότι τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει το ολλανδικό δίκαιο δεν είναι αντιτάξιμα έναντι του ιδρύματος και ότι η μέθοδος μέτρησης των επιπέδων εκπομπών που περιγράφεται στα πρότυπα αυτά δεν συνάδει προς την οδηγία. Σύμφωνα με το εν λόγω δικαστήριο, μολονότι ο νομοθέτης της Ένωσης παραπέμπει στην ως άνω μέθοδο, αυτή δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη ότι ένα μέρος του φίλτρου του τσιγάρου καλύπτεται από τον καπνιστή όταν χρησιμοποιείται κατά τον συνήθη τρόπο.

Κατά της απόφασης αυτής του πρωτοδικείου Ρότερνταμ ασκήθηκε έφεση, στο πλαίσιο της οποίας υποβλήθηκαν νέα προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται συγκεκριμένα εάν η ως άνω απόφανση του πρωτοδικείου Ρότερνταμ δικαιολογείται όταν ο ιδιώτης που ζητεί να ελεγχθεί αν τα τσιγάρα που διατίθενται στην αγορά συμμορφώνονται προς τα ισχύοντα πρότυπα έχει πρόσβαση στα επίμαχα πρότυπα ISO.

Η κρίση του ΔΕΕ

Το Δικαστήριο επιβεβαιώνει, με την απόφασή του, ότι το ίδρυμα, ο σκοπός του οποίου φαίνεται να εντάσσεται στο πλαίσιο της προστασίας της ανθρώπινης υγείας που επιδιώκει η οδηγία, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ελέγχει εάν τα τσιγάρα που κατασκευάζονται και διατίθενται στην αγορά συμμορφώνονται προς τα επίπεδα εκπομπών που καθορίζονται από την οδηγία, με βάση τις μεθόδους μέτρησης που επιτάσσουν τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει η ίδια οδηγία. Επομένως, ένας τέτοιος ιδιώτης πρέπει, σύμφωνα με την αρχή του κράτους δικαίου, να έχει ελεύθερη πρόσβαση στα πρότυπα αυτά. Η πρόσβαση πρέπει, δηλαδή, να είναι γενική, πραγματική, δωρεάν και να μην εισάγει διακρίσεις.

Το Δικαστήριο επισημαίνει, επίσης, ότι, στο μέτρο που ο νομοθέτης της Ένωσης θεσπίζει υποχρεώσεις σε σχέση με διεθνή πρότυπα και αποσκοπεί στην προστασία συμφερόντων όπως η ανθρώπινη υγεία, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επιβαρύνεται με τις δαπάνες που συνδέονται με την υλοποίηση της ελεύθερης πρόσβασης στην επίσημη και αυθεντική έκδοση των ως άνω προτύπων. Αυτό αφορά ιδίως την περίπτωση κατά την οποία τα πρότυπα προστατεύονται από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

Το Δικαστήριο διαπιστώνει εν προκειμένω ότι όλα τα μέρη είχαν πρόσβαση στο περιεχόμενο της επίσημης και αυθεντικής έκδοσης των προτύπων ISO στα οποία παραπέμπει η επίμαχη στην παρούσα υπόθεση οδηγία. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Ίδρυμα δεν δύναται να επικαλεστεί μεθόδους μέτρησης διαφορετικές από τις προβλεπόμενες στα εν λόγω πρότυπα ISO, ακόμη και αν αυτά δεν έχουν δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στο curia.europa.eu.