Καταχρηστική σύναψη διαδοχικών συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου στο δημόσιο: Αντίθετες με το ενωσιακό δίκαιο οι κυρώσεις της Ισπανίας (ΔΕΕ C-418/24)

Στην υπόθεση Obadal, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε αντίθετες με το ενωσιακό δίκαιο τις κυρώσεις που προβλέπονται στην Ισπανία σε περίπτωση καταχρηστικής σύναψης διαδοχικών συμβάσεων ορισμένου χρόνου στον δημόσιο τομέα (ΔΕΕ C-418/24).

Κατά την κρίση του ΔΕΕ, τα προβλεπόμενα μέτρα (όπως η μετατροπή των εν λόγω συμβάσεων σε «σχέση εργασίας αορίστου χρόνου μη μόνιμης απασχόλησης», η καταβολή αποζημιώσεων στον εργαζόμενο κατά τη λύση της σχέσης εργασίας, το καθεστώς ευθύνης της δημόσιας διοίκησης και η οργάνωση διαδικασιών επιλογής στο πλαίσιο των οποίων λαμβάνονται υπόψη η προηγούμενη πείρα και η προϋπηρεσία των εργαζομένων) δεν φαίνεται να αποτελούν κατάλληλη κύρωση για την καταχρηστική αυτή πρακτική ούτε να εξαλείφουν τις συνέπειες της παραβίασης του δικαίου της Ένωσης.

Ιστορικό υπόθεσης

Εργαζόμενη ασκεί από τον Μάρτιο του 2016 καθήκοντα παιδαγωγού ως συμβασιούχος υπάλληλος σε δημόσιο εκπαιδευτικό ίδρυμα της Αυτόνομης Κοινότητας της Μαδρίτης (Ισπανία). Η σχέση εργασίας της στηριζόταν σε έξι διαδοχικές συμβάσεις ορισμένου χρόνου, οι οποίες αποσκοπούσαν είτε στην κάλυψη κενής θέσης είτε στην αναπλήρωση εργαζομένου.

Τα ισπανικά δικαστήρια που επιλήφθηκαν συναφώς χαρακτήρισαν τη σχέση εργασίας ως «σχέση εργασίας αορίστου χρόνου μη μόνιμης απασχόλησης» με το σκεπτικό ότι είχαν χρησιμοποιηθεί καταχρηστικώς διαδοχικές συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Ο χαρακτηρισμός αυτός συνεπάγεται ότι η εργαζόμενη θα παραμείνει στη θέση της έως ότου η οικεία θέση καλυφθεί οριστικά μέσω διαδικασίας επιλογής και θα λάβει αποζημίωση κατά τη λύση της σχέσης εργασίας. Η εργαζόμενη ζητεί από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας να αναγνωριστεί η σχέση εργασίας της ως σχέση μόνιμης απασχόλησης.

Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας επισημαίνει ότι το Δικαστήριο αποφάνθηκε, με απόφαση του 2024, επί των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη ρήτρα 5 της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου. Σκοπός της ρήτρας αυτής είναι να αποτραπεί η κατάχρηση που προκαλείται από τη χρησιμοποίηση διαδοχικών συμβάσεων ή σχέσεων εργασίας ορισμένου χρόνου. Ωστόσο, η εν λόγω απόφαση του Δικαστηρίου δεν έχει εφαρμοστεί ομοιόμορφα από τα ισπανικά δικαστήρια.

Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας ζητεί από το ΔΕΕ διευκρινίσεις, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η εθνική νομοθεσία και νομολογία σχετικά με την έννοια της «σχέσης εργασίας αορίστου χρόνου μη μόνιμης απασχόλησης» συνάδουν με τις απαιτήσεις που απορρέουν από τη ρήτρα 5 της συμφωνίας-πλαισίου, ήτοι εάν περιλαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση τέτοιων καταχρήσεων στον δημόσιο τομέα.

Η κρίση του ΔΕΕ

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπενθυμίζει, καταρχάς, ότι δεν απόκειται σε αυτό να αποφαίνεται επί της ερμηνείας των διατάξεων του εσωτερικού δικαίου, καθόσον τούτο αποτελεί έργο των αρμοδίων εθνικών δικαστηρίων. Επομένως, στο Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας απόκειται να εκτιμήσει εάν τα μέτρα που προβλέπονται στην εθνική νομοθεσία αποτελούν κατάλληλη κύρωση για την καταχρηστική χρησιμοποίηση διαδοχικών συμβάσεων ή σχέσεων εργασίας ορισμένου χρόνου στον δημόσιο τομέα και εξαλείφουν τις συνέπειες της παραβίασης του δικαίου της Ένωσης.

Ωστόσο, το ΔΕΕ παρέχει διευκρινίσεις προκειμένου να καθοδηγήσει το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας κατά την εκτίμησή του.

Κατά το ΔΕΕ, η μετατροπή διαδοχικών συμβάσεων ορισμένου χρόνου σε «σχέση εργασίας αορίστου χρόνου μη μόνιμης απασχόλησης» δεν συνιστά πρόσφορο μέτρο για την επιβολή κατάλληλων κυρώσεων σε περίπτωση καταχρήσεων. Πράγματι, το μέτρο αυτό συνεπάγεται τη διατήρηση της προσωρινής σχέσης εργασίας και, ως εκ τούτου, της επισφαλούς κατάστασης του οικείου εργαζομένου, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τη σταθερότητα της απασχόλησης, η οποία θεωρείται μείζον στοιχείο της προστασίας των εργαζομένων.

Εν συνεχεία, το Δικαστήριο κρίνει ότι οι προβλεπόμενες από την εθνική νομοθεσία αποζημιώσεις, οι οποίες καταβάλλονται κατά τη λύση της σχέσης εργασίας και υπόκεινται σε διπλό ανώτατο όριο, δεν είναι ικανές να εξαλείψουν τις συνέπειες της παραβίασης του δικαίου της Ένωσης σε όλες τις περιπτώσεις καταχρηστικής σύναψης διαδοχικών συμβάσεων ορισμένου χρόνου.

Επιπλέον, όσον αφορά το καθεστώς ευθύνης της δημόσιας διοίκησης, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι ένα τέτοιο καθεστώς δεν συνιστά κατάλληλο μέτρο κατά την έννοια της ρήτρας 5, όταν έχει ασαφές, αφηρημένο και μη προβλέψιμο χαρακτήρα και δεν συνοδεύεται από άλλα αποτελεσματικά, αποτρεπτικά και αναλογικά μέτρα που μπορούν να εξαλείψουν τις συνέπειες της παραβίασης του δικαίου της Ένωσης. Εναπόκειται στο Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας να εξακριβώσει, αφενός, εάν το καθεστώς ευθύνης της δημόσιας διοίκησης που προβλέπει το ισπανικό δίκαιο στηρίζεται σε συγκεκριμένες, προβλέψιμες και εφαρμοστέες στην πράξη εθνικές διατάξεις, ούτως ώστε να καθιστά δυνατή την επιβολή κατάλληλων κυρώσεων στη δημόσια διοίκηση, και, αφετέρου, εάν το καθεστώς αυτό συνοδεύεται από τέτοιου είδους μέτρα.

Τέλος, το Δικαστήριο κρίνει ότι ούτε η οργάνωση διαδικασιών επιλογής στο πλαίσιο των οποίων λαμβάνονται υπόψη η προηγούμενη πείρα και η προϋπηρεσία όλων γενικώς των εργαζομένων και όχι μόνον των υποψηφίων που απασχολήθηκαν καταχρηστικώς με διαδοχικές συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου συνιστά κατάλληλο μέτρο για την αποτροπή των καταχρήσεων και για την επιβολή σχετικών κυρώσεων. Πράγματι, καταρχάς, είναι πιθανό ο οικείος εργαζόμενος να μη μετάσχει στη διαδικασία επιλογής ή η υποψηφιότητά του να μη γίνει δεκτή. Επιπλέον, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας, η συνεκτίμηση της προηγούμενης πείρας και της προϋπηρεσίας φαίνεται να είναι προς όφελος όλων των εργαζομένων ορισμένου χρόνου που διαθέτουν ανάλογη πείρα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν υπέστησαν μια τέτοια κατάχρηση.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στο curia.europa.eu.