Το Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ επικυρώνει την απαγόρευση εξαγοράς της Etraveli Group από την Booking (Case T-1139/23)

Το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέρριψε την προσφυγή της Booking κατά της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με την οποία είχε κηρυχθεί ασύμβατη με την εσωτερική αγορά η σχεδιαζόμενη εξαγορά της Etraveli Group, κορυφαίας εταιρείας κρατήσεων αεροπορικών εισιτηρίων μέσω διαδικτύου στην Ευρώπη (Booking Holdings v. Commission, Case T-1139/23).

Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, ορθώς η Επιτροπή έκρινε ότι η εξαγορά της Etraveli Group, της κορυφαίας εταιρείας κρατήσεων αεροπορικών εισιτηρίων μέσω διαδικτύου στην Ευρώπη, θα είχε ενισχύσει την ήδη κυρίαρχη θέση της Booking στην αγορά των διαδικτυακών ταξιδιωτικών πρακτορείων στον τομέα της ξενοδοχειακής βιομηχανίας.

Ιστορικό υπόθεσης

Η Booking, σημαντικός παράγοντας στην αγορά των ταξιδιωτικών πρακτορείων διαδικτύου στον τομέα της ξενοδοχειακής βιομηχανίας, είχε σχεδιάσει να αποκτήσει τον αποκλειστικό έλεγχο της Etraveli Group, εταιρείας ειδικευμένης στις κρατήσεις αεροπορικών εισιτηρίων μέσω διαδικτύου, προκειμένου να προσθέσει στην πλατφόρμα της υπηρεσία κρατήσεων πτήσεων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ωστόσο, κήρυξε την πράξη αυτή ασύμβατη με την εσωτερική αγορά, κρίνοντας ότι θα ενίσχυε την κυρίαρχη θέση της Booking στην αγορά των ταξιδιωτικών πρακτορείων διαδικτύου στον τομέα της ξενοδοχειακής βιομηχανίας, αυξάνοντας τα εμπόδια εισόδου και επέκτασης, γεγονός που θα περιόριζε την πρόσβαση των υφιστάμενων και δυνητικών ανταγωνιστών, καθώς και των δυνητικών πελατών ξενοδοχείων. Η Booking προσέβαλε την απόφαση αυτή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.

Η κρίση του Γενικού Δικαστηρίου

Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή και, ως εκ τούτου, επικυρώνει την απαγόρευση εκ μέρους της Επιτροπής της εξαγοράς της Etraveli Group από την Booking.

Ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η Booking υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι η Επιτροπή είχε παρεκκλίνει από τις κατευθυντήριες γραμμές της που εφαρμόζονται στις μη οριζόντιες συγκεντρώσεις, ότι είχε στηριχθεί σε εσφαλμένο αντιπραγματικό σενάριο και ότι δεν είχε αποδείξει την ύπαρξη σημαντικής παρακώλυσης του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει τα επιχειρήματα αυτά.

Όσον αφορά την προβαλλόμενη απόκλιση της Επιτροπής από τις δικές της κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις μη οριζόντιες συγκεντρώσεις, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν εμποδίζουν την Επιτροπή να λαμβάνει υπόψη νέες μορφές ανησυχιών περί ανταγωνισμού, όπως αυτές που ενδέχεται να ανακύψουν στις ψηφιακές αγορές. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι η θεωρία βλάβης που υιοθέτησε η Επιτροπή στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στη μόχλευση (leveraging), χαρακτηριστική των μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, η οποία απορρέει από το γεγονός ότι η συγχωνευθείσα οντότητα θα χρησιμοποιούσε την κυρίαρχη θέση της σε μια αγορά ως μοχλό για την ενίσχυση της θέσης της σε άλλη αγορά. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο μια θεωρία βλάβης να στηρίζεται σε «αντίστροφη» μόχλευση, κατά την οποία μια μη κυρίαρχη θέση, εν προκειμένω στην αγορά των ταξιδιωτικών πρακτορείων διαδικτύου στον τομέα των πτήσεων, χρησιμοποιείται για την ενίσχυση μιας ήδη κυρίαρχης θέσης, εν προκειμένω, στην αγορά των ταξιδιωτικών πρακτορείων διαδικτύου στον τομέα της ξενοδοχειακής βιομηχανίας. Πράγματι, όταν εκδόθηκαν οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές το 2008, η Επιτροπή δεν διέθετε ακόμη εμπειρία σχετικά με τέτοιου είδους ανησυχίες.

Επιπλέον, αν η Επιτροπή μπορούσε να στηρίζεται αποκλειστικά σε μόχλευση που θα είχε ως αποτέλεσμα την ενίσχυση μη κυρίαρχης θέσης, χωρίς όμως να μπορεί να στηρίζεται σε μόχλευση εάν αυτή θα οδηγούσε στην ενίσχυση μιας ήδη κυρίαρχης θέσης, η αποτελεσματικότητα του ελέγχου των συγκεντρώσεων θα κινδύνευε να υπονομευθεί. Επιπροσθέτως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν ερμήνευσε εσφαλμένα τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές χαρακτηρίζοντας ως αντίθετη προς τον ανταγωνισμό μια μορφή «ανταγωνισμού επί της ουσίας» (competition on the merits), και συγκεκριμένα την αύξηση της ικανότητας της Booking να πραγματοποιεί σταυροειδείς πωλήσεις δωματίων ξενοδοχείων σε πελάτες πτήσεων, προσφέροντάς τους την ευκολία μιας υπηρεσίας «ενός σταθμού» (one-stop shop). Πράγματι, η έννοια του ανταγωνισμού επί της ουσίας, όπως αναπτύχθηκε στη νομολογία σχετικά με τα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ, δεν διαδραματίζει ανάλογο ρόλο στο πλαίσιο του ελέγχου των συγκεντρώσεων, καθόσον η υλοποίηση μιας συγκέντρωσης δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μορφή ανταγωνισμού επί της ουσίας και πρέπει να αξιολογείται βάσει των αποτελεσμάτων της επί της διάρθρωσης του ανταγωνισμού, ανεξαρτήτως της φύσης της μεταγενέστερης συμπεριφοράς της συγχωνευθείσας οντότητας.

Όσον αφορά την ανάλυση της Επιτροπής σχετικά με το κατά πόσον υπήρχε σημαντική παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει, κατ' αρχάς, το επιχείρημα της Booking ότι η Επιτροπή εφάρμοσε εσφαλμένο νομικό κριτήριο, στηριζόμενη αποκλειστικά σε ποιοτικά στοιχεία προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υφίστατο τέτοια παρακώλυση, μολονότι η πράξη θα είχε ως αποτέλεσμα ελάχιστη αύξηση του μεριδίου αγοράς της στον ξενοδοχειακό τομέα. Πράγματι, υπό το πρίσμα της αρχής της ελεύθερης εκτίμησης των αποδεικτικών στοιχείων, η Επιτροπή μπορεί να στηρίζεται σε ποιοτικά στοιχεία, είτε αυτά υποστηρίζονται είτε όχι από ποσοτικά στοιχεία, υπό την προϋπόθεση ότι τα προσκομισθέντα αποδεικτικά στοιχεία είναι επαρκώς πειστικά και συνεπή, ότι περιλαμβάνουν όλα τα κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη, και ότι είναι ικανά να θεμελιώσουν τα συμπεράσματα που συνάγονται από αυτά.

Το Γενικό Δικαστήριο κρίνει, εν συνεχεία, ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή στηρίζουν το συμπέρασμα ότι η κυρίαρχη θέση της Booking στην αγορά των ταξιδιωτικών πρακτορείων διαδικτύου στον τομέα της ξενοδοχειακής βιομηχανίας θα ενισχυόταν, καθόσον η πράξη εντάσσεται στη στρατηγική «connected trip», ήτοι στην προσφορά ενός φάσματος ταξιδιωτικών υπηρεσιών, εκ των οποίων οι πτήσεις αποτελούν ουσιώδες στοιχείο, με σκοπό την προσέλκυση πελατών και την ενίσχυση της πίστης τους. Τούτο θα καθιστούσε δυνατό στην Booking να βελτιστοποιήσει και να αναπτύξει την επιχειρηματική δραστηριότητά της στον τομέα των πτήσεων με τον ταχύτερο και πλέον αποτελεσματικό τρόπο, αποκτώντας την προτιμώμενη λύση της στον τομέα αυτόν, γεγονός που θα οδηγούσε σε ανάπτυξη της ξενοδοχειακής της δραστηριότητας λόγω σταυροειδών πωλήσεων δωματίων ξενοδοχείων σε πελάτες πτήσεων.

Ωστόσο, δεδομένου ότι η διαπίστωση ενίσχυσης μιας κυρίαρχης θέσης δεν οδηγεί αυτομάτως στο συμπέρασμα ότι υφίσταται σημαντική παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει στη συνέχεια τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή στην απόφασή της, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η εν λόγω παρακώλυση που απορρέει από την πράξη ήταν σημαντική.

Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει (i) ότι οι υπολογισμοί της Επιτροπής όσον αφορά την αύξηση του μεριδίου της Booking στην αγορά των διαδικτυακών ταξιδιωτικών πρακτορείων στον τομέα της ξενοδοχειακής βιομηχανίας μετά την πράξη πάσχουν από ορισμένα σφάλματα, με αποτέλεσμα η αύξηση αυτή να μπορεί να περιοριστεί σε ελάχιστα δέκατα της εκατοστιαίας μονάδας, και (ii) ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι η ανάπτυξη την οποία θα μπορούσε να επιτύχει η Booking μετά την πράξη θα οδηγούσε τα ξενοδοχεία να μεταφέρουν πρόσθετο τμήμα του αποθέματος δωματίων τους στην πλατφόρμα της ή να τερματίσουν την εμπορική τους σχέση με άλλα ταξιδιωτικά πρακτορεία διαδικτύου, ούτε ότι η ανάπτυξη αυτή θα επέτρεπε στην Booking να αυξήσει τις προμήθειες που εισπράττει από τα ξενοδοχεία.

Παρατηρεί, ωστόσο, ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε στο γεγονός ότι η πράξη θα καθιστούσε λιγότερο αμφισβητήσιμη την κυρίαρχη θέση της Booking στην αγορά των ταξιδιωτικών πρακτορείων διαδικτύου στον τομέα της ξενοδοχειακής βιομηχανίας. Ωστόσο, ο κανονισμός ΕΚ για τις συγκεντρώσεις επιτρέπει στην Επιτροπή να στηρίζεται σε θεωρία βλάβης η οποία δεν θεμελιώνεται στην παραδοχή σημαντικής μείωσης του τρέχοντος επιπέδου ανταγωνισμού, αλλά μάλλον στην παραδοχή της εδραίωσης και διαιώνισης του ήδη χαμηλού επιπέδου ανταγωνισμού.

Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει δύο περιστάσεις που καταδεικνύουν ότι η ενίσχυση της κυρίαρχης θέσης της Booking στην αγορά των ταξιδιωτικών πρακτορείων διαδικτύου στον τομέα της ξενοδοχειακής βιομηχανίας είναι πιθανό να παρακωλύσει σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό.

Πρώτον, δεδομένου ότι η αγορά αυτή χαρακτηρίζεται από ισχυρά δικτυακά αποτελέσματα και σημαντική απόκλιση μεταξύ του κυρίαρχου ηγέτη της αγοράς και των κύριων ανταγωνιστών του, ακόμη και μια σχετικά μικρή, από ποσοτικής απόψεως, αύξηση του μεριδίου αγοράς της κυρίαρχης επιχείρησης θα ήταν ικανή να ενισχύσει τα υφιστάμενα δικτυακά αποτελέσματα.

Δεύτερον, η αύξηση του μεριδίου αγοράς της Booking θα επιτυγχανόταν μέσω ανάπτυξης σε ένα από τα λίγα κανάλια προσέλκυσης πελατών ξενοδοχείων στο οποίο η Booking δεν κατέχει ακόμη κυρίαρχη θέση, ήτοι στις πτήσεις, δημιουργώντας κατ' αυτόν τον τρόπο ένα ταξιδιωτικό οικοσύστημα που θα ήταν δύσκολο να αναπαραχθεί από άλλα ταξιδιωτικά πρακτορεία διαδικτύου, δεδομένου ότι η Booking θα καθίστατο ηγέτης της αγοράς τόσο στον ξενοδοχειακό όσο και στον τομέα των πτήσεων. Η ανάπτυξη αυτή θα επηρέαζε, επιπλέον, σειρά ταξιδιωτικών πρακτορείων διαδικτύου τα οποία διαδραματίζουν επαρκώς σημαντικό ρόλο στην ανταγωνιστική διαδικασία στον ξενοδοχειακό τομέα, ώστε ο αντίκτυπος στην ανταγωνιστικότητά τους να έχει αρνητική επίδραση στη δυναμική του ανταγωνισμού.

Κατόπιν της ολοκλήρωσης της συνολικής αυτής εκτίμησης, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συγκέντρωση θα προκαλούσε σημαντική παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού.

Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο επικυρώνει την εκτίμηση της Επιτροπής ότι οι «αποδόσεις» (efficiencies) που, κατά την άποψη της Booking, θα προέκυπταν από την πράξη, δεν ήταν επαρκείς για να αντισταθμίσουν τα αναμενόμενα αρνητικά αποτελέσματά της.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στο curia.europa.eu.